Najważniejsze zasady
- Zasadniczo 5 lat liczy się od końca roku, w którym upłynął termin płatności podatku.
- Zawieszenie i przerwanie biegu terminu wywołują odmienne skutki.
- Wszczęcie sprawy karnej skarbowej może podlegać ocenie pod kątem instrumentalnego wykorzystania tej procedury.
Pięć lat od końca roku, w którym należało zapłacić podatek
Zasadę określa art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej: zobowiązanie przedawnia się z upływem pięciu lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku. Data wystawienia faktury, złożenia deklaracji czy zakończenia roku, którego dotyczy rozliczenie, nie musi pokrywać się z tym punktem wyjścia.
Jeżeli na przykład termin płatności upłynął w 2021 r., zasadniczy pięcioletni okres kończy się 31 grudnia 2026 r. Jest to jednak wynik wstępny, zakładający brak przepisów szczególnych oraz zdarzeń zmieniających bieg terminu. W rozliczeniach miesięcznych i kwartalnych obliczenie trzeba przeprowadzić dla poszczególnych zobowiązań.
Jak zawieszenie i przerwanie zmieniają termin?
Zawieszenie powoduje, że przez określony czas termin nie biegnie. Po ustaniu przyczyny biegnie dalej według reguł właściwych dla danego zdarzenia. Przy przerwaniu termin zaczyna biec na nowo. Rozróżnienie ma bezpośredni wpływ na obliczenie daty, do której organ może dochodzić podatku.
Do zdarzeń wymagających zbadania należą między innymi zastosowanie środka egzekucyjnego, o którym podatnik został zawiadomiony, wszczęcie związanego z danym zobowiązaniem postępowania karnego skarbowego, skarga do sądu administracyjnego oraz określone formy zabezpieczenia. Dla każdego z nich ustawa określa osobne przesłanki i skutki. Samo prowadzenie kontroli podatkowej nie zatrzymuje biegu przedawnienia.
Postępowanie karne skarbowe i zawiadomienie podatnika
Zawieszenie na podstawie art. 70 § 6 pkt 1 Ordynacji wiąże się z wszczęciem postępowania w sprawie przestępstwa skarbowego lub wykroczenia skarbowego. Podejrzenie czynu musi pozostawać w związku z niewykonaniem konkretnego zobowiązania podatkowego. Konieczne jest również zawiadomienie podatnika zgodnie z art. 70c.
W aktach trzeba więc odnaleźć dokument wszczęcia, ustalić przedmiot postępowania i sprawdzić zawiadomienie o zawieszeniu wraz z dowodem doręczenia. Jeżeli działał pełnomocnik, ocenie podlega doręczenie właściwemu adresatowi. Następnie należy ustalić, czy przyczyna zawieszenia nadal istnieje, a jeżeli ustała, od kiedy termin znów biegnie.
Znaczenie uchwały NSA I FPS 1/21
W uchwale z 24 maja 2021 r., I FPS 1/21, Naczelny Sąd Administracyjny (NSA) potwierdził, że sąd kontrolujący decyzję podatkową może badać okoliczności zastosowania przepisów o zawieszeniu przedawnienia w związku z postępowaniem karnym skarbowym. Kontrola sądowa obejmuje zatem coś więcej niż sprawdzenie samej daty wszczęcia i wysłania zawiadomienia.
Chodzi w szczególności o ocenę, czy procedura karna skarbowa służyła rzeczywistemu wyjaśnieniu podejrzenia czynu, czy została wykorzystana instrumentalnie dla powstrzymania przedawnienia. Znaczenie mają powody wszczęcia, chronologia sprawy i faktycznie podjęte czynności.
Uchwała nie pozwala uznać każdego wszczęcia postępowania pod koniec terminu za bezskuteczne. Również brak zarzutów wobec konkretnej osoby sam nie przesądza o braku zawieszenia. Zarzut instrumentalnego działania trzeba uzasadnić okolicznościami danej sprawy.
Jak uzasadnić zarzut przedawnienia?
Przydatne jest zestawienie obejmujące wszystkie postępowania związane z zobowiązaniem: podatkowe, egzekucyjne, zabezpieczające i karne skarbowe. Każdej dacie powinien odpowiadać dokument i wskazanie skutku, jaki organ z nim wiąże. W ten sposób można sprawdzić, czy wyliczenie przyjęte w decyzji znajduje oparcie w aktach.
Zarzut powinien zawierać własne obliczenie terminu i wyjaśniać, dlaczego określona czynność nie wywołała skutku przypisywanego jej przez organ. Samo stwierdzenie, że sprawa dotyczy rozliczeń sprzed wielu lat, nie wystarczy. Odrębnej analizy wymagają terminy dotyczące powstania zobowiązania wskutek doręczenia decyzji ustalającej podatek, uregulowane między innymi w art. 68 Ordynacji.
- Deklaracje i dokumenty pozwalające ustalić termin płatności
- Decyzje, zawiadomienia i dowody ich doręczenia
- Dokumentacja środków egzekucyjnych oraz zabezpieczenia
- Dostępne materiały z postępowania karnego skarbowego
- Skargi do sądu oraz dokumenty potwierdzające zakończenie poszczególnych postępowań
Źródła i podstawa prawna
Stan prawny na Poniżej znajdują się odnośniki do przepisów, orzeczeń, materiałów Ministerstwa Finansów i literatury przywołanych w artykule.
Artykuł wyjaśnia ogólne zasady. Ocena konkretnej sprawy wymaga analizy akt, doręczeń i przepisów właściwych dla danego okresu, w tym regulacji przejściowych. Przykłady służą objaśnieniu zagadnień; nie opisują spraw klientów kancelarii.
Wsparcie na każdym etapie
Pomoc w prowadzeniu sporu podatkowego
Możemy dołączyć do sprawy na etapie administracyjnym lub sądowym. Po zapoznaniu się z dokumentami przedstawimy ocenę sytuacji i propozycję naszego udziału w postępowaniu.
Zgłoś swoją sprawę