Najważniejsze zasady
- Najpierw wykaż, co faktycznie kupiono, od kogo i do jakiej działalności.
- Weryfikację kontrahenta należy dostosować do ryzyka i okoliczności transakcji.
- Wyrok TSUE chroni podatnika spełniającego warunki odliczenia, a nie pozorne transakcje.
Najpierw trzeba ustalić przedmiot sporu
Zarzut braku należytej staranności bywa używany przy różnych zastrzeżeniach do transakcji. Organ może twierdzić, że usługi w ogóle nie wykonano, że towar dostarczył inny podmiot albo że nabywca powinien był rozpoznać udział w oszukańczym obrocie. Każde z tych twierdzeń wymaga osobnej odpowiedzi.
Jeżeli spór dotyczy wykonania usługi, znaczenie będą miały jej zakres, rezultat i osoby uczestniczące w pracach. Przy dostawie towaru istotne mogą być zamówienie, transport, przyjęcie do magazynu i dalsze wykorzystanie. Dopiero po ustaleniu tych faktów można rzetelnie oceniać pozostałe przesłanki odliczenia oraz zarzut świadomego udziału w oszustwie.
Co chroni wyrok Mahagében i Dávid?
W wyroku z 21 czerwca 2012 r. w sprawach połączonych C-80/11 i C-142/11 Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) wyjaśnił zasady odmowy odliczenia ze względu na oszustwo w łańcuchu dostaw. Przy spełnieniu materialnych i formalnych warunków odliczenia organ musi wykazać na podstawie obiektywnych okoliczności, że podatnik wiedział lub powinien był wiedzieć o związku transakcji z oszustwem.
Trybunał sprzeciwił się przenoszeniu na nabywcę ogólnego obowiązku kontroli rozliczeń dostawcy, należącej do administracji podatkowej. Jednocześnie dopuścił wymaganie dodatkowej weryfikacji, gdy okoliczności transakcji wzbudzają uzasadnione podejrzenia. Zakres działań, których można oczekiwać od przedsiębiorcy, zależy od konkretnej sytuacji.
Orzeczenie jest więc istotnym argumentem przeciw automatycznemu obciążaniu nabywcy skutkami nieprawidłowości u dostawcy. Nie zwalnia jednak z wykazania rzeczywistej transakcji i spełnienia warunków odliczenia.
Staranność ocenia się w warunkach danej transakcji
Przy ocenie zachowania przedsiębiorcy znaczenie ma wiedza, którą miał lub mógł uzyskać w czasie zawierania transakcji. Późniejsze ustalenia organu dotyczące dostawcy trzeba odnieść do tego, co było wówczas dostępne nabywcy. Pomocne są dokumenty pokazujące sposób nawiązania współpracy, przebieg negocjacji i powody wyboru oferty.
Nietypowo niska cena, niejasna rola pośrednika, żądanie nietypowej płatności lub trudności w ustaleniu wykonawcy uzasadniają dalsze pytania. Ich odpowiedzi warto zachować. Wyjaśnienie gospodarczej przyczyny odstępstwa od zwykłych warunków handlowych może mieć później istotne znaczenie dowodowe. Zakres weryfikacji powinien odpowiadać branży, skali zakupu i rozpoznanym nieprawidłowościom.
- Zachowaj uzgodnienia handlowe i uzasadnienie wyboru oferty.
- Sprawdź tożsamość kontrahenta i umocowanie osoby reprezentującej firmę.
- Udokumentuj wyjaśnienie nietypowych warunków transakcji.
- Archiwizuj dowody dostawy lub wykonania usługi, a nie tylko dokumenty księgowe.
Jak powiązać dowody z zarzutami urzędu?
Dla każdej spornej transakcji należy odtworzyć przebieg od pierwszego kontaktu z dostawcą do zapłaty i wykorzystania zakupu. Przy poszczególnych zdarzeniach można wskazać dokumenty i osoby, które je potwierdzają. Rozbieżności w datach, ilościach lub opisach wymagają wyjaśnienia, zwłaszcza gdy organ opiera na nich wniosek o nierzetelności transakcji.
Jeżeli urząd powołuje materiały z postępowań dotyczących innych firm, istotny jest ich związek z rozliczeniem kontrolowanego przedsiębiorcy. Nieuiszczenie podatku przez dostawcę oraz wiedza nabywcy o oszustwie to odrębne ustalenia. Organ powinien zebrać i ocenić cały materiał dowodowy, a podatnik ma prawo zgłaszać dowody i kwestionować wyprowadzane z nich wnioski.
Powołanie wyroku TSUE powinno zatem prowadzić do wyjaśnienia, którego elementu rozumowania wymaganego przez Trybunał zabrakło w stanowisku organu. Sama sygnatura nie zastąpi tej argumentacji.
Jak wykazać wykonanie usługi doradczej?
Załóżmy, że przedsiębiorca zamówił analizę rynku, a na fakturze widnieje jedynie opis „usługi doradcze”. Wykonanie umowy mogą potwierdzać zlecenie, kolejne wersje opracowania, uwagi przekazywane wykonawcy i korespondencja dotycząca odbioru. Informacja o wykorzystaniu analizy w działalności pozwoli ponadto wyjaśnić gospodarczy cel zakupu.
Brak osobnego protokołu odbioru nie przesądza, że usługi nie było. Trudność powstaje wtedy, gdy poza fakturą nie zachował się żaden ślad wykonania prac. W takiej sytuacji trzeba ustalić, jakie inne dowody są dostępne i kto zna przebieg współpracy. Oświadczenie sporządzone obecnie powinno mieć rzeczywistą datę oraz wskazywać, skąd autor czerpie wiedzę o opisywanych zdarzeniach.
Źródła i podstawa prawna
Stan prawny na Poniżej znajdują się odnośniki do przepisów, orzeczeń, materiałów Ministerstwa Finansów i literatury przywołanych w artykule.
Artykuł wyjaśnia ogólne zasady. Ocena konkretnej sprawy wymaga analizy akt, doręczeń i przepisów właściwych dla danego okresu, w tym regulacji przejściowych. Przykłady służą objaśnieniu zagadnień; nie opisują spraw klientów kancelarii.
Wsparcie na każdym etapie
Pomoc w prowadzeniu sporu podatkowego
Możemy dołączyć do sprawy na etapie administracyjnym lub sądowym. Po zapoznaniu się z dokumentami przedstawimy ocenę sytuacji i propozycję naszego udziału w postępowaniu.
Zgłoś swoją sprawę